Czy zabytki związane z jednym z najpotężniejszych rodów dawnych Prus Górnych mogą powrócić do życia dzięki nowoczesnym technologiom? W ramach projektu „Dziedzictwo pruskich rezydencji – digitalizacja i ochrona” realizowanego przez Centrum Spotkań Europejskich „Światowid” w Elblągu, cyfrową dokumentację zyskają pałac zu Dohna w Morągu oraz zachowane elementy historycznego pałacowego wyposażenia pruskich rezydencji. To przedsięwzięcie nie tylko zabezpieczy bezcenne dziedzictwo kulturowe, ale także umożliwi jego szerokie udostępnienie badaczom, mieszkańcom i turystom.
Projekt zakłada wykonanie szczegółowej dokumentacji cyfrowej z wykorzystaniem nowoczesnych technologii skanowania 3D, fotogrametrii i fotografii. Zrealizuje ją Regionalna Pracownia Digitalizacji w Elblągu. Dzięki temu powstanie model 3D pałacu oraz cyfrowe odwzorowania zabytkowych obiektów, które pozwolą zachować ich wygląd dla przyszłych pokoleń, a jednocześnie stworzą nowe możliwości edukacji, popularyzacji historii oraz badań naukowych.
Nieprzypadkowo bohaterem projektu jest właśnie pałac w Morągu, dziś Muzeum Prus Górnych. To miejsce od wieków związane jest z rodem zu Dohna – jedną z najznamienitszych rodzin szlacheckich Europy Środkowej, której historia splata się z dziejami naszego regionu już od końca XV wieku.
Początki pruskiej gałęzi rodu sięgają rycerza Stanisława zu Dohna, który przybył do Prus ze Śląska jako dowódca wojsk zaciężnych walczących po stronie zakonu krzyżackiego podczas bitwy pod Chojnicami w 1454 roku. Paradoksalnie właśnie przegrana wojna trzynastoletnia otworzyła rodzinie drogę do wielkiej kariery. Zakon, nie mając środków na wypłatę należnego żołdu, wynagrodził Stanisława nadaniem ziem w Prusach Górnych.
Największy rozkwit znaczenia rodziny nastąpił po sekularyzacji państwa zakonnego w 1525 roku. Syn Stanisława – Piotr zu Dohna – został starostą Morąga, a książę Albrecht Hohenzollern przekazał mu w zastaw morąski zamek wraz z okolicznymi dobrami. Mało kto wie, że przodkowie właścicieli morąskiego pałacu wywodzili się z niewielkiej miejscowości Dohna w Saksonii. Historia rodu liczy blisko dziewięćset lat, a jego przedstawiciele posiadali dobra nie tylko w Prusach, ale również w Saksonii, Czechach, na Łużycach, Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce.
Z Dohnami wiąże się również jedna z najbardziej imponujących historii majątkowych w regionie. Już w XVI wieku rodzina była największym właścicielem ziemskim w Prusach Górnych, posiadając rozległe dobra m.in. w Słobitach, Morągu, Ławkach, Karwitach, Gładyszach, Kamieńcu czy Prakwicach. To właśnie w Słobitach powstała później jedna z najwspanialszych rezydencji arystokratycznych dawnych Prus, nazywana niekiedy „pruskim Wersalem”.
Choć pałac w Morągu pełnił inną funkcję niż słynna rezydencja w Słobitach, przez stulecia pozostawał świadkiem wydarzeń, które kształtowały historię regionu. Zachowane wyposażenie i architektura są dziś cennym źródłem wiedzy o życiu pruskiej arystokracji, kulturze dworskiej oraz przemianach społecznych i politycznych na przestrzeni wieków.
Cyfryzacja pałacu i jego wyposażenia to znacznie więcej niż wykonanie cyfrowej dokumentacji. Powstające materiały umożliwią obejrzenie całego pałacu w sieci, przygotowanie materiałów edukacyjnych, opisów, audiodeskrypcji, a także prowadzenie specjalistycznych analiz bez konieczności ingerencji w zabytkową substancję. W przypadku ewentualnych zniszczeń lub prac konserwatorskich staną się również niezwykle dokładnym zapisem obecnego stanu obiektu.
Projekt pokazuje, że nowoczesne technologie mogą skutecznie wspierać ochronę dziedzictwa kulturowego. Dzięki nim historia jednego z najstarszych i najbardziej wpływowych rodów związanych z Prusami Górnymi zyskuje nowy wymiar – dostępny nie tylko dla historyków i konserwatorów, ale dla wszystkich zainteresowanych odkrywaniem przeszłości regionu.
Projekt „Dziedzictwo pruskich rezydencji – digitalizacja i ochrona” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Współfinansowane ze środków Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
